Dünyanın çevre karnesi yükseliyor. Ancak aynı şeyi iklim karnesi için söylemek mümkün değil. Yale Üniversitesi tarafından iki yılda bir hazırlanan Çevre Performans Endeksi (Environmental Performance Index-EPI), çevresel göstergelerde olumlu gelişmeler yaşandığını ortaya koyarken, iklim değişikliğiyle mücadelede aynı başarının yakalanamadığını gösteriyor. Rapor, ülkelerin temiz hava, su yönetimi ve çevre sağlığı alanlarında ilerleme kaydettiğini, buna karşın karbon emisyonlarını azaltma konusunda hâlâ yetersiz kaldığını ortaya koyuyor.
Avrupa Zirvede, Büyük Ekonomiler Baskı Altında
2026 endeksinde Estonya ilk sırada yer alırken onu Lüksemburg ve Birleşik Krallık izledi. İlk 10'un tamamını Avrupa ülkeleri oluşturdu. Uzmanlara göre bu tablo, uzun yıllardır uygulanan çevre mevzuatı, sıkı denetimler ve sürdürülebilirlik yatırımlarının somut sonuç üretmeye başladığını gösteriyor.
Öte yandan dünyanın en büyük ekonomileri aynı başarıyı iklim göstergelerinde sergileyemiyor. Çin yenilenebilir enerji yatırımlarını artırmasına rağmen kömürden vazgeçemiyor. ABD ise emisyonlarını net sıfır patikasına taşıyacak hızın gerisinde kalmayı sürdürüyor.
Çevre Başarısı, İklim Başarısı Anlamına Gelmiyor
Raporun en dikkat çekici yönü ise çevre performansı ile iklim performansı arasındaki farkı net biçimde ortaya koyması.
Hava kirliliğinin azalması, içme suyunun iyileştirilmesi veya atık yönetiminin gelişmesi çevre açısından önemli kazanımlar sağlıyor. Ancak bunlar tek başına küresel sıcaklık artışını durdurmaya yetmiyor. İklim krizinin belirleyici göstergesi, atmosfere salınan sera gazlarının ne kadar hızlı azaltıldığı olmaya devam ediyor. Bu nedenle birçok ülke çevresel göstergelerde ilerleme kaydederken, Paris Anlaşması'nın 1,5 derece hedefinden uzaklaşmayı sürdürüyor.
Sıralamanın Ötesinde Bir Uyarı
Yale Endeksi yalnızca ülkeleri sıralayan bir performans tablosu değil. Aynı zamanda hükümetlerin açıkladığı iklim hedeflerinin uygulamaya ne ölçüde dönüştüğünü gösteren önemli bir gösterge niteliği taşıyor.
Son yıllarda onlarca ülke net sıfır emisyon hedefi açıkladı. Ancak rapor, hedef açıklamak ile emisyon azaltmak arasında hâlâ önemli bir mesafe bulunduğunu ortaya koyuyor. Özellikle enerji, sanayi ve ulaşım sektörlerindeki dönüşüm hızının artırılmaması halinde küresel iklim hedeflerine ulaşmanın giderek zorlaşacağı belirtiliyor.
Editörün Görüşü
Yale'nin yayımladığı endeks aslında sürdürülebilirlik dünyasında giderek daha fazla dile getirilen bir gerçeği doğruluyor: Çevre politikaları ile iklim politikaları aynı şey değil. Bir ülke atık yönetiminde başarılı olabilir, su kalitesini artırabilir ya da hava kirliliğini azaltabilir. Ancak karbon emisyonlarını düşüremediği sürece iklim krizini çözmüş sayılmıyor. Bu ayrım, özellikle şirketler için de önemli bir mesaj taşıyor. Son yıllarda sürdürülebilirlik raporlarında çevresel başarılar öne çıkarılırken, yatırımcıların ve düzenleyici kurumların odağı giderek daha fazla ölçülebilir emisyon azaltımına kayıyor. Artık yalnızca "iyi işler yapmak" değil, bunların iklim üzerindeki somut etkisini gösterebilmek de rekabetin önemli bir parçası hâline geliyor. Bence Yale Endeksi'nin asıl değeri de burada yatıyor. Sıralamadan çok, dünyanın hangi alanda ilerlediğini ve hangi alanda zaman kaybettiğini göstermesi bakımından önemli bir uyarı niteliği taşıyor.
