Enerji dönüşümünün ilk yıllarında çatı tipi güneş sistemleri adeta geleceğin sembolüydü. Elektriğini kendi üreten binalar, merkezi şebekeye bağımlılığı azaltan işletmeler ve dağıtık üretim modeli... Sektörün dili de bu vizyon üzerine kuruluydu. Bugün ise tablo yavaş yavaş değişiyor. TotalEnergies'in Avrupa'daki dağıtık güneş enerjisi portföyünü elden çıkarma kararı, yenilenebilir enerjiden vazgeçildiğini değil, büyük enerji şirketlerinin yatırımlarını yeniden ölçeklendirdiğini gösteriyor.
Şirket, Fransa'dan İspanya'ya uzanan yedi ülkedeki çatı tipi güneş portföyünü satarak kaynaklarını daha büyük güneş ve rüzgâr projelerine yönlendireceğini açıkladı. Kâğıt üzerinde bu, sıradan bir portföy düzenlemesi gibi görünebilir. Ancak satır aralarında farklı bir hikâye var. Enerji şirketleri artık yalnızca yenilenebilir enerjiye yatırım yapmıyor; hangi modelin daha hızlı büyüyeceğine, daha kolay finanse edileceğine ve daha yüksek getiri sağlayacağına da karar veriyor.
Büyüyen Pazar, Küçük Oyuncuları Gölgeliyor mu?
Dağıtık enerji sistemleri uzun yıllardır enerji dönüşümünün demokratik yüzü olarak anlatılıyor. Çatısına panel kuran bir işletme ya da kendi elektriğini üreten bir fabrika, aynı zamanda sistemin aktif bir parçasına dönüşüyor. Büyük ölçekli santraller ise farklı bir mantıkla çalışıyor. Üretim merkezileşiyor, yatırım büyüyor ve finansman birkaç büyük oyuncunun elinde toplanıyor.
TotalEnergies'in tercihi de tam bu kırılma noktasına işaret ediyor. Şirket açısından büyük projeler daha öngörülebilir gelir, daha güçlü ölçek ekonomisi ve daha düşük işletme maliyeti anlamına geliyor. Ancak bu stratejinin, enerji dönüşümünün ilk yıllarında sıkça dile getirilen "enerjiyi tabana yayma" hedefiyle ne kadar örtüştüğü tartışmaya açık. Yenilenebilir enerji büyüyor. Ama büyüyen yalnızca temiz enerji kapasitesi mi, yoksa sektörün giderek daha fazla merkezileşmesi mi? Bunun yanıtı önümüzdeki yıllarda verilecek yatırım kararlarında gizli.
Editörün Görüşü
Enerji dönüşümü çoğu zaman teknolojik bir hikâye gibi anlatılıyor. Daha fazla güneş paneli, daha büyük bataryalar, daha güçlü rüzgâr türbinleri... Oysa dönüşümün yönünü belirleyen asıl unsur teknoloji değil, sermaye. Sermaye, doğası gereği ölçeği sever. Yönetmesi kolay, finansmanı güçlü ve getirisi öngörülebilir yatırımlara yönelir. Bugün büyük enerji şirketlerinin dev güneş ve rüzgâr santrallerine ilgisinin artması şaşırtıcı değil. Şaşırtıcı olan, yıllarca enerji demokrasisinin temel taşı olarak anlatılan dağıtık üretimin büyük oyuncular için giderek ikinci plana düşmesi.
Bu durum çatı tipi güneş sistemlerinin önemini azaltmıyor bana sorrsanız. Aksine onların neden hâlâ desteklenmesi gerektiğini hatırlatıyor. Çünkü enerji dönüşümünün başarısı yalnızca kaç gigawatt kurulduğuyla ölçülmeyecek. Elektriği kim üretiyor, kim kontrol ediyor ve kim bundan fayda sağlıyor soruları da en az kurulu güç kadar belirleyici olacak.
