Her 5 Haziran durum aynı. Sosyal medya yeşile boyanıyor, sürdürülebilirlik mesajları artıyor. Ancak asıl soru değişmiyor: Çevreyi gerçekten koruyor muyuz, yoksa sadece bunu konuşuyor muyuz?
Her yıl 5 Haziran’da çevre yeniden gündemin merkezine yerleşiyor. Şirketler sürdürülebilirlik taahhütlerini açıklıyor, kurumlar etkinlikler düzenliyor, sosyal medya çevre mesajlarıyla doluyor. Birkaç gün boyunca doğayı, iklimi, geri dönüşümü ve geleceği konuşuyoruz. Oysa Türkiye’nin çevre gündemi artık yılda bir kez hatırlanacak kadar uzak bir mesele değil. Kuraklık kapıda bekleyen bir risk olmaktan çıktı; birçok bölgede günlük hayatın parçası haline geldi. Su kaynakları üzerindeki baskı büyüyor, sıcak hava dalgaları daha sık görülüyor, orman yangınları ve ani seller daha fazla can ve ekonomik kayıp yaratıyor. Çevre krizi gelecekte yaşanacak bir senaryo değil; çoktan yaşamaya başladığımız bir gerçeklik. Tam da bu nedenle Dünya Çevre Günü’nü yalnızca bir farkındalık günü olarak görmek yeterli görünmüyor. Asıl soru şu: Gerçekten bir şeyleri değiştiriyor muyuz, yoksa çevre konusunda kendimizi iyi hissettiğimiz yıllık bir ritüeli mi sürdürüyoruz?
Türkiye’de çevre tartışmalarının önemli bir bölümü hâlâ semboller üzerinden ilerliyor. Fidan dikme kampanyaları, sahil temizlikleri ve farkındalık etkinlikleri kuşkusuz değerli. Ancak çevre sorunlarının ölçeği düşünüldüğünde asıl mesele birkaç saatlik gönüllülük faaliyetlerinden çok daha büyük. Çünkü bugün konuşmamız gereken konu yalnızca atık toplamak değil; suyu nasıl yöneteceğimiz, şehirleri artan sıcaklıklara nasıl hazırlayacağımız, tarımın değişen iklime nasıl uyum sağlayacağı ve ekonomik büyüme ile doğal kaynak kullanımı arasındaki dengeyi nasıl kuracağımız. Başka bir deyişle mesele çevreyi sevip sevmediğimiz değil, elimizdeki kaynakları nasıl yönettiğimiz.
Gündemde Plastik Var
Bu yıl Dünya Çevre Günü’nün odağında plastik kirliliği yer alıyor. Ancak plastik aslında daha büyük bir hikâyenin yalnızca görünen yüzü. Sorun sadece kullandığımız malzemelerde değil; üretim ve tüketim alışkanlıklarımızda. Daha fazla üretip daha fazla tüketmeye dayanan mevcut model değişmediği sürece, çevresel yükün biçimi değişse bile kendisi ortadan kalkmayacak. Belki de sürdürülebilirliği yeniden düşünmenin zamanı gelmiştir. Çünkü sürdürülebilirlik bir çevre sloganından çok bir yönetim meselesidir. Suyu, toprağı, enerjiyi ve hammaddeleri gelecek kuşaklardan ödünç aldığımız bilinciyle kullanabilmek demektir. Bu nedenle Dünya Çevre Günü’nü bir kutlamadan çok bir muhasebe günü olarak görmek gerekiyor. Daha az kaynak tüketebildik mi? Daha dirençli şehirler kurabildik mi? Atığı gerçekten azaltabildik mi? Eğer bu soruların yanıtları hâlâ net değilse, etkinliklerin sayısından çok sonuçlarını konuşmanın zamanı gelmiş olabilir.