Dünyanın en sevilen spor dalı olan futbol, 3.5 milyar kişilik bir hayran kitlesine sahip. Ancak bu muazzam ilgi, gezegenimiz açısından ağır bir çevresel bedel anlamına geliyor.
Futbol, milyonları peşinden sürükleyen küresel bir tutku. Ancak dev organizasyonlar, yoğun seyahat trafiği ve stadyum inşaatlarıyla bu spor dalı, iklim değişikliğiyle mücadelede ciddi bir sınav veriyor. Dünya genelinde futbol endüstrisinin yıllık karbon salımı 30 milyon tonun üzerinde. Bu rakam, bir ülkenin – örneğin Danimarka’nın – yıllık emisyonlarına eşdeğer.
Dev Turnuvalar ve Devasa Emisyonlar
2022 yılında Katar’da düzenlenen Erkekler Dünya Kupası yaklaşık 3.63 milyon ton karbondioksit eşdeğeri salıma yol açtı. Bunun %52’si ulaşımdan, %20’si konaklamadan ve %23’ü stadyum inşaatlarından kaynaklandı. FIFA her ne kadar turnuvanın “karbon nötr” olduğunu iddia etse de, bu taahhüdün gerçekçi olmadığı uzmanlarca ortaya kondu. İsviçre Adil Reklam Komisyonu’nun tavsiyeleri de uygulanmadı. Karbon denkleştirme uygulamaları ise giderek daha fazla eleştiri alıyor. Uzmanlar, bu yöntemlerin gerçek emisyon azaltımı yerine bir “iklim nötrlüğü illüzyonu” yarattığını ve iklim krizinin çözümüne katkı sunmadığını savunuyor.
Euro 2024: Daha Yeşil Bir Turnuva Mümkün mü?
Bu yaz Almanya’da düzenlenen Euro 2024’ün “şimdiye kadarki en çevreci turnuva” olması hedefleniyor. UEFA, bu amaçla 32 milyon avro bütçe ayırdı. Taraftarlar için Almanya içi tren yolculuklarında sabit indirimli biletler ve 36 saatlik ücretsiz toplu ulaşım gibi uygulamalar devrede.
Ancak UEFA’nın kendi tahminine göre bu turnuva bile yaklaşık 490 bin ton sera gazı emisyonu yaratacak. Bunun %80’i, taraftarların seyahatinden kaynaklanıyor. Almanya’nın gelişmiş demiryolu ağı ve mevcut altyapısı, emisyonların diğer faktörlerden kaynaklanan kısmını azaltıyor.
Büyüyen Turnuvalar, Büyüyen Ayak İzi
Futbolun geleceği, çevresel sürdürülebilirlik açısından kaygı verici bir yönde ilerliyor. 2026 ve 2030 Dünya Kupaları, çok kıtaya yayılmış formatlarıyla daha büyük karbon salımları vaat ediyor. 2026’da turnuva ABD, Kanada ve Meksika’da; 2030’da ise İspanya, Portekiz, Fas, Arjantin, Uruguay ve Paraguay’da gerçekleşecek.
Üstelik FIFA, karbon nötr olduğunu iddia ettiği turnuvaya Qatar Airways ve Qatar Energy gibi fosil yakıt devlerini sponsor olarak kabul etmişti. 2034 Dünya Kupası’nın ev sahibi olarak da petrol devi Suudi Arabistan’ın seçilmesi eleştirilerin dozunu artırdı.
Avrupa Kulüp Futbolu da Tehlike Altında
UEFA’nın üç büyük kulüp organizasyonunda (Şampiyonlar Ligi, Avrupa Ligi, Konferans Ligi) önümüzdeki sezondan itibaren toplam 177 yeni maç oynanacak. Bu da 2 milyar hava mili ve yaklaşık 500 bin ton sera gazı emisyonu anlamına geliyor.
Sadece 2022/23 sezonunda, taraftar ve takım seyahatlerinden dolayı 368 bin ton karbon salımı gerçekleşmişti. Bu rakamın 2024/25 sezonunda 480 bin tona çıkması bekleniyor.
Umut Veren Girişimler
Bir nebze olsun umut veren gelişmeler de var. Birleşmiş Milletler’in 2016’da başlattığı “Spor için İklim Eylemi” programına 2021’de Premier League katıldı. UEFA ise 2022’de “Race to Zero” kampanyasına dahil oldu.
Mart 2024’te UEFA, kulüplerin karbon ayak izlerini ölçmeleri için bir Karbon Hesaplayıcı aracı geliştirdi. Seyahat, satın alınan ürünler, enerji ve altyapı gibi kalemler bu hesaplamaya dahil. UEFA, bu araçla kulüpleri şeffaflığa ve azaltıma teşvik etmeyi amaçlıyor.
Genç Taraftarlar Yeşil Geleceğin Anahtarı
İngiltere merkezli Rising Ballers ajansının araştırmasına göre, Gen Z kuşağının %72’si çevre konularını önemsiyor. %61’i futbolun daha çevreci olması gerektiğini düşünüyor. Üstelik %54’ü, çevreye duyarlı markaları tercih etmeye daha istekli olduğunu söylüyor.
Bu, sponsorlar için yepyeni fırsatlar yaratıyor. Genç futbolseverler artık yalnızca oyuna değil; aynı zamanda sürdürülebilirliğe de yatırım yapılmasını istiyor. Futbol sahaları, doğanın sunduğu iklim koşulları ve doğal kaynaklarla var oluyor. Eğer çevreyi korumazsak, bu oyunun geleceği de tehlikeye girecek. Genç kuşaklarla birlikte yeşil bir dönüşüm mümkün. Ancak FIFA, UEFA ve kulüplerin bunu sadece reklam stratejisi olarak değil, bir sorumluluk olarak görmesi gerekiyor.
Yeşil bir gelecek için, güzel oyunu da dönüştürmek şart.