Bir rapora göre, dünyanın en zengin %1’lik kesiminin yüksek karbon emisyonları açlık, yoksulluk ve aşırı ölümleri daha da kötüleştiriyor. Lüks yatlar, özel jetler ve çevreyi kirleten endüstrilere yapılan yatırımlar nedeniyle, dünyanın en zengin insanlarının tüketimi küresel ısınmayı 1.5C ile sınırlamayı da giderek zorlaştırıyor. Dünyadaki herkes gezegeni ısıtan gazları ortalama bir milyarderle aynı oranda salmış olsaydı, 1.5C’de kalmak için kalan karbon bütçesi iki günden kısa bir sürede tükenirdi.
Oxfam’ın analizine göre, karbon emisyonlarının bugünkü gibi devam etmesi halinde, 5C’nin iki günden daha kısa bir süre içinde tükeneceği tahmin ediliyor. İngiltere’deki bütçe, ABD’deki başkanlık seçimleri ve Azerbaycan’ın başkenti Bakü’deki Cop29 iklim zirvesi öncesinde, yoksulluk karşıtı grubun karbon eşitsizliği üzerine yaptığı inceleme, hükümetleri aşırı tüketimi azaltmak ve temiz enerjiye geçiş için gelir elde etmek amacıyla süper zenginleri vergilendirmeye ve küresel ısınmadan en kötü etkilenenleri tazmin etmeye çağırıyor.
Oxfam’ın araştırması, dünyanın en zengin elli milyarderinin ortalama üç saat içinde, ortalama bir İngiliz’in tüm yaşamı boyunca ürettiğinden daha fazla karbon emisyonu ürettiğini ortaya koymuştur. Bu kişiler ortalama olarak bir yıl içinde 184 özel jet uçuşu gerçekleştirerek havada 425 saat geçiriyor. Bu da dünyadaki ortalama bir insanın 300 yılda üreteceği kadar karbon üretti. Lüks yatları ise ortalama bir insanın 860 yılda salacağı kadar karbon saldı.
Amazon’un kurucusu Jeff Bezos’un iki özel jeti 12 aylık bir süre zarfında havada yaklaşık 25 gün geçirmiş ve ABD’li bir Amazon çalışanının 207 yılda salacağı kadar karbon salmıştır. Dünyanın en zengin ikinci kişisi ve Tesla’nın başkanı Elon Musk’ın iki jeti de aynı dönemde ortalama bir insanın 834 yıllık emisyonu kadar CO2 salmıştır. Bu arada, Walmart perakende zincirinin varisleri olan Walton ailesinin üç yatının bir yıldaki toplam karbon ayak izi 18.000 tondur – bu miktar 1.714 Walmart mağaza çalışanınınkine eşittir.
İşçi Partisi hükümetinin Çarşamba günü yapacağı ilk bütçe açıklaması öncesinde Oxfam, İngiltere Başbakanı Rachel Reeves’e, iklim kriziyle mücadelede kullanılabilecek fonları arttırmak için özel jetler ve süper yatlardan başlayarak “iklimi kirleten aşırı zenginlik” üzerindeki vergileri arttırması çağrısında bulunuyor.
Buna cevaben bir Birleşik Krallık Hazine sözcüsü “Mali etkinlikler dışında vergi değişiklikleriyle ilgili spekülasyonlar hakkında yorum yapmıyoruz” dedi. Oxfam araştırmacıları yatlardan kaynaklanan emisyonları hesaplamak için teknenin büyüklüğü, motor özellikleri, yakıt türü, denizde geçirilen saatler ve hatta jakuziler için jeneratörler ve helikopter hangarları için klima gibi verileri içeren bir metodoloji geliştirdiler.
Raporun yazarlarından Alex Maitland, “Bizim için en önemli bulgulardan biri, süper yatların, belki de bir roket gemisi hariç, bir milyarderin sahip olabileceği en kirletici oyuncak olmasıdır” dedi. Ultra zenginlerin yatırımlarından kaynaklanan sera gazı emisyonları, yat ve jetlerinden kaynaklanan CO2’den 340 kat daha fazladır. Ortalama olarak, çalışmadaki 50 milyarderin portföyleri, ABD ana hisse senedi endeksindeki bir yatırımdan neredeyse iki kat daha kirleticidir. Hisselerinin neredeyse %40’ı petrol, madencilik, gemicilik ve çimento gibi emisyon yoğun sektörlerdeydi. Bu şirketlerin birçoğu iklim konusundaki eylemleri geciktirmek ya da engellemek için lobiciler ve pazarlama uzmanları da tutmaktadır.
Oxfam, yatırımın aynı zamanda olumlu değişim için en büyük potansiyele sahip alan olduğunu, çünkü çoğu yoksul ve orta gelirli insanın aksine milyarderlerin paralarını nasıl kullanacakları konusunda seçim şansına sahip olduklarını söylüyor. Eğer varlıklarını düşük karbon yoğunluklu fonlara kaydırırlarsa, yatırım emisyonları 13 kat daha düşük olacaktır.
Rapor ayrıca karbon eşitsizliğinin ölümcül sonuçlarını da öngörmektedir: önümüzdeki yüzyılda 1.2015-19 yılları arasında en zengin %1’lik kesimin (en az 140.000 $ (108.000 £) gelire sahip olanlar) tüketim emisyonları 5 milyon fazla ölüme neden olacaktır. Rapora göre bu zengin grubun son otuz yıllık tüketim emisyonları küresel ekonomik çıktının 2,9 milyar $ düşmesine ve yılda 14,5 milyon insanın kalori ihtiyacına eşdeğer ürün kaybına neden olmuştur.
Oxfam’ın kıdemli iklim adaleti politika danışmanı Chiara Liguori şunları söyledi: “Kanıtlar açık: en zenginlerin lüks yaşam tarzlarından ve daha da fazlası kirletici yatırımlarından kaynaklanan aşırı emisyonları eşitsizliği, açlığı körüklüyor ve yaşamları tehdit ediyor. “Pervasız kirliliklerinin ortak geleceğimizi tehdit eden krizi körüklemesi sadece adaletsiz değil, aynı zamanda ölümcül.” Bulgular Oxfam ve Stockholm Çevre Enstitüsü tarafından hazırlanan yıllık karbon eşitsizliği raporlarının sonuncusu.
Guardian’ın geçen yıl bildirdiği gibi, çoğunlukla küresel kuzeyde iklim yalıtımlı, klimalı yaşamlar sürme eğiliminde olan en zengin %1’lik kesim, insan nüfusunun en yoksul ve en savunmasız üçte ikisini oluşturan ve ağırlıklı olarak küresel güneydeki daha yoksul ülkelerde yaşayan 5 milyar insan kadar karbon kirliliği üretiyor. Son rapor, iklim ve eşitsizlik krizlerinin, yüksek emisyonlu endüstrilere karbon vergileri, süper zenginlere daha yüksek gelir vergileri ve özel jet ve lüks yatların kullanımına getirilen kısıtlamalarla birlikte ele alınması gerektiğini vurguluyor. Liguori şunları söyledi:
“Bu rapor, özel jetler ve süper yatlardan başlayarak, iklim eylemini hızlandırmak ve eşitsizlikle mücadele etmek için aşırı zenginliğe daha adil vergiler getirilmesinin hayati önem taşıdığını göstermektedir. Bu lüks oyuncakların sadece aşırılığın sembolü olmadığı, insanlar ve gezegen için doğrudan bir tehdit olduğu açıktır.”