Birinci Dünya Savaşı sırasında dünya tarihinin en önemli dönüm noktalarından birine sahne olmuş Çanakkale Deniz Savaşları’ndan bu yana 111 yıldır Çanakkale Boğazı’nın derinliklerinde sessizce varlıklarını sürdüren batıklar, günümüzde yalnızca dünya kültürel mirasının değil deniz ekosisteminin de önemli unsurları arasında yer alıyor. Ancak iklim değişikliğine bağlı olarak deniz sıcaklıkları ve sualtı ekosistemlerinden kaynaklanan değişimler, batıkların fiziksel ve biyolojik olarak daha hızlı aşınmasına neden oluyor.
Bu eşsiz mirası korumak ve sürdürülebilir dalış turizmine kazandırmak amacıyla hayata geçirilen "Derin Miras" projesi için Ocak ayında dünyanın en büyük yat ve su sporları fuarı Boot Düsseldorf'ta Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı ile Türkiye’den Limak ve Yapı Merkezi, Güney Kore’den DL E&C ve SK ecoplant şirketlerinin kurduğu ortak girişim tarafından inşaatı tamamlanan ve işletmesi yürütülen 1915 Çanakkale Köprüsü ve Otoyolu (ÇOK A.Ş.) arasında bir ortaklık protokolü imzalanmıştı.
Protokol kapsamında yürütülen bu iş birliği ile Çanakkale batıklarının belgelenmesi ve dijital olarak kayıt altına alınması, katodik koruma ile kültürel mirasın gelecek nesillere aktarılması, deniz ekosisteminin korunması ve sürdürülebilir dalış turizminin geliştirilmesi hedefleniyor. Bu ortaklık, 1915 Çanakkale Köprüsü ve Otoyolu gibi bölgesel kalkınmayı hedefleyen dönüştürücü altyapı yatırımları ile kültürel mirasın korunmasının birlikte yürütülebileceğini gösteren önemli bir örnek oluşturuyor.
Çevre dostu bir koruma yöntemi olan katodik koruma ile batıklara fiziksel bir müdahale yapılmadan, batıkların yanlarına özel bir cihaz (çinko anot) yerleştirilerek korozyonun durdurulması sağlanıyor. Katodik koruma yöntemi sayesinde batıktaki korozyon durdurulurken, yüz yılı aşkın süredir deniz altında bulunan bu yapıların balıklar, omurgasızlar ve diğer deniz organizmaları için yaşam alanları oluşturarak biyolojik çeşitliliğin korunmasına katkı sağlanıyor.
Katodik korumadan sonra ilk dalış HMS Louise’e
Bu yenilikçi proje kapsamında, tarihi bir dönüm noktası yaşandı ve ilk katodik korumanın uygulandığı batık olan HMS Louise gemisine dalış yapıldı. Türk ve dünya basınına bir dalış deneyimi ile tanıtılan Derin Miras projesi; projenin sözcüleri Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanı İsmail Kaşdemir ile 1915 Çanakkale Köprüsü ve Otoyolu (ÇOK A.Ş.) CFO’su Murat Sarıkaya ve basın mensuplarının katılımıyla gerçekleştirildi.
Profesyonel dalış eğitmenlerinden oluşan uzman bir ekibin yönetiminde gerçekleştirilen bu anlamlı dalışa, dünya çapında tanınan ünlü İsveçli su altı fotoğrafçısı Alex Dawson da eşlik etti. Dawson, ilk katodik korumadan sonra yapılan bu dalışta, koruma altına alınan tarihi gemiyi fotoğraflayarak ölümsüzleştirdi.
Ayrıca, 18 kilogramlık ağırlıkla su altında 81,60 metre yürüyerek genel klasmanda Guinness Dünya Rekoru'nun sahibi olan milli serbest dalış sporcusu Bilge Çingigiray, HMS Louis batığına serbest dalış gerçekleştirdi.
Tarihin derinliklerindeki şahit: HMS Louise
Katodik koruma sonrasında ilk dalışın gerçekleştirildiği Suvla Koyu'nun kuzeyinde, 13 metre derinlikte bulunan İngiliz Kraliyet Donanması'na ait muhrip tipi HMS Louise batığı, 1915 yılında Çanakkale Deniz Savaşları’nda yer almıştı. Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı arşivlerinde yer alan kayıtlara göre HMS Louise darbe ve şiddetli rüzgâr nedeniyle sürüklenerek karaya oturmuş ve olumsuz hava koşulları nedeniyle kurtarılamamıştı. Gemi bugün hâlâ bütüncül yapısını koruyarak su altında görülebiliyor.
İsmail Kaşdemir: "Evrensel bir sorumluluk projesi"
Gerçekleştirilen tarihi dalışın ardından konuşan Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanı İsmail Kaşdemir, projenin evrensel boyutuna vurgu yaptı. Çanakkale Boğazı’nın derinliklerinde yer alan batıkların insanlık tarihinin ortak hafızasını taşıyan eşsiz kültürel miras unsurları olduğunu belirten Kaşdemir, Derin Miras'ın bu mirası geleceğe taşıyan evrensel bir sorumluluk projesi olduğunu ifade etti.
Kaşdemir; “Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı olarak Çanakkale Boğazı’ndaki batıkları dalış sporuna açtık ve Gelibolu Tarihi Sualtı Parkı’nı dünyanın önde gelen dalış merkezlerinden biri haline getirmeyi hedef olarak koyduk. Bu evrensel sorumluluk projesinde 1915 Çanakkale Köprüsü ve Otoyolu'nun stratejik ortağımız olması uluslararası tanıtım gücümüzü artırıyor” dedi.
Derin Miras projesi ile Gelibolu Tarihi Sualtı Parkı’nın dünyanın en popüler su altı parklarından biri olma yolunda çok önemli bir adım daha atılmış olduğunu söyleyen Kaşdemir, su altındaki bu dünya mirasına tanıklık etmek üzere tüm dünyadaki dalış meraklılarını bu keşfe davet etti.
