COP31, Türkiye için yalnızca uluslararası bir organizasyon değil; aynı zamanda küresel ölçekte bir güven testi olacak. Çünkü artık ülkeler verdikleri iklim taahhütleriyle değil, bunları ne ölçüde hayata geçirebildikleriyle değerlendiriliyor. Antalya'daki zirve öncesinde Türkiye'nin önünde hâlâ yanıt bekleyen pek çok kritik başlık bulunuyor. İşte COP31'e giderken en çok konuşulması gereken 10 soru…
1. İklim Kanunu çıktı. Şimdi ne olacak?
Kanunun kabul edilmesi önemli bir eşikti. Ancak yatırımcılar ve şirketler için asıl belirleyici olan uygulama. Yönetmelikler ne zaman tamamlanacak? Hangi sektör hangi yükümlülüklerle karşılaşacak? Kanun, öngörülebilir bir dönüşüm çerçevesi mi sunacak, yoksa yeni bir belirsizlik alanı mı yaratacak?
2. Emisyon Ticaret Sistemi gerçekten ne zaman işleyecek?
Türkiye karbon piyasasına hazırlanıyor. Peki sistem hangi tarihte tam kapasiteyle çalışacak? Karbon fiyatı nasıl belirlenecek? Kota dağıtımı hangi kriterlere göre yapılacak? Avrupa'nın karbon maliyetleri devreye girerken, ihracatçı sanayinin beklediği netlik henüz sağlanmış değil.
3. Kömürden çıkış planı neden hâlâ açıklanmadı?
Yenilenebilir enerji yatırımları hız kazanıyor. Ancak aynı dönemde kömür santrallerinin geleceğine ilişkin somut bir yol haritası bulunmuyor. Türkiye, enerji dönüşümünü yeni yatırımlarla mı anlatacak, yoksa yüksek karbonlu üretimden nasıl çıkacağını da açıklayacak mı?
4. İklim değişikliğine uyum neden hâlâ ikinci planda?
Türkiye, sıcak hava dalgalarını, selleri, orman yangınlarını ve kuraklığı artık istisnai olaylar olarak değil, yeni normal olarak yaşıyor. Buna rağmen uyum politikaları, emisyon azaltımı kadar görünür değil. Şehirler, altyapı ve tarım bu yeni iklime ne kadar hazır?
5. Tarım neden hâlâ iklim politikasının merkezinde değil?
Kuraklık derinleşirken, gıda güvenliği iklim krizinin en kritik başlıklarından biri hâline geliyor. Rejeneratif tarım, karbon çiftçiliği, toprak sağlığı ve su verimliliği konusunda ulusal ölçekli bir dönüşüm stratejisi var mı, yoksa hâlâ başarılı şirket projeleriyle mi ilerleniyor?
6. Su yönetimi COP31'in en büyük gündemlerinden biri olacak mı?
Türkiye su zengini bir ülke değil. Buna rağmen su politikaları çoğu zaman enerji ve tarım başlıklarının gölgesinde kalıyor. Havza yönetimi, yeraltı suları, yeniden kullanım ve su verimliliği konusunda yeni bir yol haritası açıklanacak mı?
7. Yeşil finans gerçekten dönüşümü finanse edebiliyor mu?
Yeşil dönüşümün maliyeti yüksek. Peki şirketler bu dönüşümü hangi kaynakla gerçekleştirecek? Yeşil tahviller, sürdürülebilirlik bağlantılı krediler ve iklim fonları yeterince erişilebilir mi? Finans sistemi dönüşümün hızına yetişebiliyor mu?
8. Sanayi dönüşüyor mu, yoksa sadece raporluyor mu?
Sürdürülebilirlik raporlarının sayısı artıyor. Ancak fabrikalarda enerji verimliliği, elektrifikasyon, döngüsel üretim ve düşük karbonlu teknolojiler ne hızla yayılıyor? Gerçek dönüşüm ile raporlama arasındaki mesafe ne kadar?
9. Türkiye'nin iklim verileri yeterince şeffaf mı?
Uluslararası yatırımcıların artık ilk baktığı şey taahhütler değil, veriler. Emisyonlar, su kullanımı, karbon yoğunluğu ve adaptasyon göstergeleri düzenli, karşılaştırılabilir ve bağımsız biçimde paylaşılabiliyor mu?
10. COP31'in ardından geriye ne kalacak?
En kritik soru belki de bu. COP31, yalnızca başarılı bir organizasyon olarak mı hatırlanacak? Yoksa Türkiye'nin enerji, sanayi, tarım ve finans politikalarında kalıcı bir dönüşümü hızlandıran bir dönüm noktası mı olacak?
Editörün Görüşü
COP31, Türkiye için önemli bir vitrin. Ancak vitrinin değeri, arkasındaki hikâye kadar güçlü.
Bugün dünya, ülkelerin ne söylediğinden çok neyi değiştirdiğine bakıyor. Bu yüzden Antalya'daki zirvenin başarısı, katılımcı sayısıyla ya da imzalanan deklarasyonlarla değil; Türkiye'nin bu on soruya vereceği somut yanıtlarla ölçülecek.
Bu 10 sorunun 10'u da çok önemli evet. Ama belki de COP31 öncesinde sorulması gereken en önemli soru şu:
Türkiye, dünyaya anlatacağı iklim hikâyesini gerçekten yazdı mı; yoksa hâlâ taslak üzerinde mi çalışıyor?
