Devlet planları, büyük fonlar, uzun raporlar yok. Kongo’da yerel topluluklar, parçalanmış bir yağmur ormanını yeniden birleştirerek doğa korumanın kimin işi olduğunu yeniden tanımlıyor.
Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde orman, bu kez yukarıdan gelen bir kararla değil, içeriden yükselen bir iradeyle yeniden bağlanıyor. Yerel topluluklar, Kahuzi-Biega Ulusal Parkı ile Itombwe Doğa Rezervi arasında uzanan yaklaşık 1 milyon hektarlık bir biyolojik koridor oluşturmak için bir araya geldi. Amaç basit ve iddialı: Ormanı parçalayan sınırları silmek, hayvanların ve bitkilerin doğal hareketini geri kazandırmak, aynı zamanda insanları bu hikâyenin dışına itmeden korumayı mümkün kılmak. Fil, goril ve bonobolar için bu koridor bir geçiş yolu; bölge halkı içinse toprağıyla yeniden söz kurmanın bir biçimi.
Bu girişim, klasik “koruma” anlayışına ince ama net bir itiraz barındırıyor. Yıllarca doğayı koruma adına alınan kararlar, yerel halkı topraklarından uzaklaştırdı; haritalar çizildi, tabelalar dikildi ama ormanla yaşayanların sesi çoğu zaman duyulmadı. Bugün Kongo’da olan ise tam tersi: Koridor, masa başında değil, köylerde şekilleniyor. Topluluklar, kendi topraklarında sürdürülebilir ormancılık, küçük ölçekli tarım ve doğal kaynak yönetimiyle hem yaşamlarını sürdürüyor hem de ormanı ayakta tutuyor. Doğa ile geçinmenin, onu tüketmeden de mümkün olduğunu gösteriyorlar.
Henüz yolun tamamı bitmiş değil; hedeflenen alanın önemli bir bölümü koruma planına dahil edilmiş olsa da süreç hâlâ devam ediyor. Ama asıl mesele rakamlar değil. Bu koridor, “doğa kimin?” sorusuna verilmiş pratik bir cevap. Kongo’daki bu sessiz ama kararlı hareket, biyolojik çeşitliliği korumanın sadece yasalarla ya da bütçelerle değil, yerel iradeyle mümkün olabileceğini hatırlatıyor. Belki de orman, uzun zamandır ilk kez gerçekten dinleniyor.